Yargı Yetkisi ve Yargı Düzenleri Konu Anlatımı

Adalet 1 sınıf dersi idari yargı 2.ünite konusu olan yargı yetkisi ve yargı düzenleri konu anlatımı ders notu ile bu üniteyi daha iyi anlayabilirsiniz. Sınavlarda bu konudan en az 2-3 soru çıkacağını hatırlatmak isteriz. Aöf adalet dersleri ile ilgili konu özetlerini paylaşmaya devam edeceğiz.

Yargı yetkisinin kapsam ve özelliğini açıklayabilecek, Anayasa Mahkemesi’nin kuruluş ve görevlerini belirleyebilecek, Adli yargıda çözümlenecek uyuşmazlıklar ile adli yargı düzenine dâhil mahkemeleri saptayabilecek, İdari yargı düzeninde çözümlenecek uyuşmazlıklar ile idari yargı düzenine dahil mahkemeleri ifade edebilecek, Askeri yargı düzeninde çözümlenecek uyuşmazlıklar ile askeri yargı düzenine dâhil mahkemeleri belirleyebilecek, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görev alanını ve kuruluşunu anlatabilecek, Sayıştay’ın görevlerini açıklayabilecek, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluşunu ve görevlerini belirleyebilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

Yargı Yetkisi Ve Yargı Düzenleri
YARGI YETKİSİ
Yargılama toplum yaşamında ve bireyler arasında ya da bireylerle devlet arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların, yargılama yöntemleri kullanılarak çözümlenmesidir.

Yargı Bağımsızlığı
Mahkemelerin bağımsızlığı, yargının yasama ve yürütme organlarına karşı bağımsız yapısını, bu doğrultuda yetkilerini kullanmayı, görevlerini yerine getirmeyi ifade etmektedir. Yargıçların bağımsızlığı ise yasama ve yürütme organlarına bağlı olmadan anayasaya ve hukuka uygun olarak vicdani kanılarına göre hüküm vermelerini amaçlar.

Hakimler Ve Savcılar Yüksek Kurulu
Yargının yasama ve yürütme organlarının etkisinde kalmasının önlenmesi amacıyla oluşturulmuştur. Bu kurul hakim ve savcıları mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, görevden uzaklaştırma işlemlerini yapar. Kurul, yirmi iki asil ve on iki yedek üyeden oluşur ve üç daire halinde çalışır. Kurul başkanı adalet bakanıdır.

Mahkemelerin Kuruluşu Ve Yargı Düzenleri
Anayasada anayasa yargısı, adli yargı, idari yargı, askeri idari ve askeri adli yargı olmak üzere başlıca beş yargı düzeni bulunmaktadır.

Temyiz: İlk derece mahkemesi tarafından verilen kararda bir hukuk kuralının yanlış uygulanmış olması nedeniyle kararın bozulması için yüksek dereceli mahkemeye yapılan başvuru.
Görev Uyuşmazlığı: Adli, idari ve askeri yargı mercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz ya da görevli görmeleri halinde ortaya çıkan uyuşmazlıklara bakar.

Hüküm Uyuşmazlığı: Adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisi tarafından, görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş, aynı konuya ve sebebe ilişkin, taraflarından en az biri aynı olan ve kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi olanaksız bulunan hallerde ortaya çıkan ve uyuşmazlık mahkemesince giderilecek uyuşmazlıktır.

ANAYASA YARGISI – ANAYASA MAHKEMESİ
Kuruluşu
Anayasa yargısı esas olarak kanunların anayasaya uygunluğunun denetlenmesidir. Ülkemizde bu görevi Anayasa Mahkemesi yapmaktadır. Anayasa mahkemesi 17 üyeden kurulur. Üye seçilebilmek için kırk beş yaşı doldurmuş olmak şarttır. Üye on iki yıl için seçilir, iki defa seçilemez, altmış beş yaşı doldurunca emekliye ayrılırlar.

Anayasa Mahkemesinin Görevleri
İptal Davası
Anayasa mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açma hakkı, Cumhurbaşkanına, iktidar ve ana muhalefet partisi meclis grupları ile TBMM üye tam sayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir.

Kanun Hükmünde Kararname: Bakanlar kurulunun Anayasadan ya da TBMM’den aldığı yetkiye dayanarak çıkardığı ve daha sonra TBMM’nin onayına sunduğu, kanunları değiştirme ya da yürürlükten kaldırma gücüne sahip düzenleyici işlemdir.

İtiraz Yolu
Görülmekte olan bir davada, mahkeme uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararname hükmünü anayasaya aykırı bulursa ya da taraflardan birinin anayasaya aykırılık itirazının ciddi olduğu kanısına varılırsa Anayasa mahkemesine başvurabilir. Mahkeme beş içinde kararını verip açıklar. Karar verilmezse mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Yüce Divan
Devlet, hükümet, ordu ve benzeri en üst mevkilerdeki en yüksek mevki sahibi kişiler suç olursa Yüce divanda yargılanır.

Milletvekilliğinin Düşmesine Ve Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılmasına Yapılan İtirazlar
Milletvekilliğinin Düşmesi: Anayasanın 84. Maddesinde sayılan istifa, kesin hüküm giyme, kısıtlanma, milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar etme, devamsızlık nedenlerinden biriyle ya da anayasanın 101. Maddesine göre Cumhurbaşkanı seçilme nedeniyle milletvekilliğinin kendiliğinden ya da TBMM kararıyla sona erme hali.

Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması: Seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili hakkında tutulma, sorgulanma, tutuklanma ve yargılanma işlemlerinin yapılabilmesi için TBMM tarafından alınan karardır.

Siyasal Parti: Milletvekili ve mahalli idareler seçimleri yoluyla, tüzük ve programlarında belirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları ve propagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir Devlet ve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması amacını güden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzere teşkilatlanan tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar.
Milletvekilinin hakkındaki bir kararla ilgili itirazını yedi gün içinde Anayasa mahkemesine yapmalıdır. Anayasa mahkemesi bu itirazı on beş gün içinde karara bağlar.

Parti Kapatma Davaları Ve Mali Denetimi
Kapatma davaları Anayasa Mahkemesinde görülür ve partilerin gelir gider durumlarının denetimini de anayasa mahkemesi yapar.

Bireysel Başvuru
1982 Anayasası’nda Anayasa mahkemesine bireysel başvuru imkanı getirilmiştir. Başvuru yapılabilmesi için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.
Olağan Kanun Yolu: Mahkemeler tarafından verilen nihai kararların kesinleşmesine engel olan istinaf ve temyiz kanun yollarıdır.

ADLİ YARGI – YARGITAY
Adli yargı düzeninin yüksek mahkemesi Yargıtay’dır. Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Yargıtay üyeleri, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nca üye tam sayısının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Adli yargı içindeki mahkemeler hukuk ve ceza mahkemeleri olarak ikiye ayrılmıştır.

İDARİ YARGI- DANIŞTAY
Yürütme ve idarenin hukuka aykırı işlemlerini iptal etmek, idari işlem ve eylemlerden zarar görenlerin zararlarının tazminini sağlamakla görevli yargı düzeni idari yargıdır. İdari yargı düzeninin yüksek mahkemesi Danıştay’dır. Danıştay, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme yeri.

ASKERİ ADLİ YARGI – ASKERİ YARGITAY
Askeri yargı, Askeri mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler asker kişiler tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidir. Askeri Yargıtay, askeri mahkemelerden verilen karar ve hükümlerin son inceleme yeri.

ASKERİ İDARİ YARGI – ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ
Askeri yüksek idare mahkemesi, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesidir.

SAYIŞTAY
Genel ve katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetlemek, sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir. Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır.

UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
Birden fazla yargı düzeninin varlığının kaçınılmaz sonucu olan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının çözümlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi kurulmuştur. Uyuşmazlık mahkemesi, bir başkan, on iki asıl, on iki yedek üyeden kurulur. Uyuşmazlık mahkemesi, hukuk ve ceza bölümlerine ayrılır.

Son konular :

Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanacaktır.